اینستاگرام دکتر دینانی

مگر فیلسوف هم نیایش می کند؟

کسی از بزرگان فلسفه بر سبیل مزاح و شوخی پرسید مگر فیلسوف هم نیایش می کند ؟ وقتی یک فیلسوف متاله از عنوان «نیایش فیلسوف» در شگفتی فرو می رود و با نوعی ظرافت آن را زیر سؤال می برد، باید دید دشمنان فکر فلسفی چه می گویند و درباره فلاسفه چگونه می اندیشند. غالب کسانی که با فکر فلسفی خصومت می ورزند، روی غرور و تکبر فلاسفه انگشت انتقاد گذاشته اند و آنان را گرفتار و مبتلا به نفس خود بنیاد معرفی کرده اند. آیا فلسفه غرور آفرین است

‏ابوالفرج جوزی در کتاب معروف خود «تلبیس ابلیس» فلاسفه را مورد نکوهش و انتقاد شدید قرار داده و آنان را مستبد به رای و پیرو شیطان به ‏شمار آورده است. این متکلّم سخت کوش و جزم اندیش بر این عقیده است که فلاسفه به آرا و عقول خود متکی بوده و از راه پیغمبران خدا منحرف شده اند.

آیا فلسفه غرور آفرین است ؟

اگر فیلسوف از عقل پیروی می کند، عقل با غرور فاصله بسیار دارد. اگر کسی ادعا کند که عقل متواضع ترین موجودی است که خداوند آفریده، ‏سخنی به گزاف نگفته است؛ زیرا عقل به موازین توانایی خویش واقف ‏است و به حدود ناتوانی خود نیز اعتراف می کند. عقل امور غیرقابل ادراک ‏را از آنچه قابل ادراک است باز می شناسد و آنجا که کمیت ادراک لنگ می شود، حکم به توقف می دهد. آنجا که انسان به خطای خود پی می برد و به گناه خویش اعتراف می کند، بدون تردید از عقل مدد می گیرد.

کسانی که از عقل دور می شوند و با احکام خرد فاصله پیدا می کنند در گمراهی و پریشانی گرفتار می آیند. عقل، حقیقتی ادراکی است که غیر از ادراک به کار ‏دیگری نمی پردازد. در برخی روایات اسلامی از عقل با عنوان نور یاد شده ‏و در برخی از روایات دیگر حجت و پیغمبر باطن شناخته شده است. ‏

کسانی که عقل را حجت و پیغمبر باطن می شناسند، به این واقعیت نیز اعتراف می کنند که پیغمبر باطن به هیچ وجه با پیغمبر ظاهر ضدیت و مخالفت ندارد، زیرا ظاهر در مرتبه باطن همان باطن است و باطن نیز در ‏مرحله ظاهر، جز همان امر ظاهر چیز دیگری نیست.

‏با توجه به آنچه در اینجا ذکر شد، می توان به آسانی دریافت که گوهر عقل نه تنها با جنس غرور و تکبّر هیچ گونه مناسبت و سنخیتی ندارد، بلکه همواره از فروافتادن انسان در این دام خطرناک جلوگیری به عمل می آورد. غرور و خودپسندی از سنخ خواسته های انسان است و خواسته های انسان لزوما مقتضای حکم عقل نیست. خواسته های انسان تا آنجا مجاز و مقبول شناخته می شود که با حکم جواز عقل مقرون و همراه بوده باشد.

خطا نیز از جایی آغاز می شود که هماهنگی خواسته ها با عقل دچار ‏اختلال می گردد. بر همین اساس است که اهل تحقیق می گویند: دایره تکالیف بر مرکز عقل استوار است و هر کسی که از عقل بیشتر بهره مند می شود تکلیف او نیز بیشتر خواهد بود. حال سوال اینجاست که آیا فلسفه غرور آفرین است

کانال تلگرام دکتر دینانی

یک دیدگاه

  1. سلام علیکم! ازسخنان ونو شته های استاد دینانی لذت میبرم. امیدوارم فهرستی از نوشته هایش را برایم ایمیل نمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
Secured By miniOrange