صدرالمتالّهین در اسفار این قاعده را مطرح کرده است و از آن نتیجه می گیرد که واجب الوجود در خارج بسیط است ؛ چون ذات واجب الوجود دارای ماهیت نیست . و چیزی که ماهیت ندارد اجزاء عقلی ندارد . و چیزی که اجزاء عقلی ندارد ، بسیط است .

هر موجودی که بسیط باشد و قابل نداشته باشد، هرگز معدوم نمی شود . با قید «قابل نداشتن» بسائط خارجیه ،مانند اعراض و همچنین صور نوعیه و جسمیه ،از این حکم کلی خارج می شوند

این قاعده که زیر بنای بسیاری از مسائل ریاضی و هندسی است و می توان آن را یکی از مهمترین اصول علم ریاضی به حساب آورد ، در کتب فلسفی و کلامی نیز مورد بحث قرار گرفته و ودر طبیعیات و مسائل مربوط به زمان و اجسام نیز منشا آثار بسیار است .

یعنی هر گاه در مقدار و کمیت شیئ زیادتی حاصل شود ، در کیفیت و چگونگی آن شیئ نیز زیادتی حاصل می شود . مثلا هر گاه در عنصر آتش زیادتی حاصل شود و از نظر کمیت به مقدار آن افزوده گردد، در این هنگام اگر قطعه آهنی در آن آتش انبوه قرار گیرد ، به سرعت شگفت انگیز و در زمانی غیر محسوس تفتیده می گردد؛ ولی اگر همان قطعه آهن را در آتش دیگر که از حیث مقدار به مراتب کمتر از آتش اول است بیفکند ، برای تفتیده شدن ، به زمان بیش از زمان اول نیازمند است ؛ در حالی که تماس قطعه آهن با آتش در هر دو صورت یکسان است . یعنی تماس آن قطعه آهن با آتش انبوه از حیث حجم بیش از تماس آن قطعه اهن با آتش قلیل نیست ؛ زیرا تماس قطعه آهن با آتش در حجم معین و اندازه محدودی انجام میگیرد و در این گونه تماس ، انبوهی و کمی آتش موجب تفاوت در تماس نمی شود .

هر گاه دو شیء در یکی از صفات ذاتی با یکدیگر مشترک باشند ، واجب است در سایر صفات ذاتی و آنچه مربوط به آنهاست نیز مشترک باشند . این قاعده را قاضی عبدالجبار معتزلی در کتاب کبیر المغنی مطرح کرده و اثبات وحدانیت حق تعالی را بر آن مبتنی دانسته است .زیرا اگر این قاعده صحیح نباشد ، اثبات توحید با مشکل مواجه می شود

در این باب گفته اند که : نفس ناطقه هرگز از خویشتن غافل نیست و همواره به ذات خویش علم حضوری دارد ؛ چون در غیر این صورت اطلاق کلمه حی بر آن صحیح نخواهد بود . بنابراین اگر فرض شود که نفس ناطقه ، علاوه بر علم حضوری که همیشه خود را واجد است ، دارای علم حصولی نیز بوده باشد ، یعنی صورتی که از ماهیت خویش را در ذات خود دارا باشد ، لازم می آید که اجتماع مثلین در خارج تحقق یابد و چون اجتماع مثلین محال است ، پس علم نفس ناطقه به ذات خویش از طریق صورت حاصله ممتنع خواهد بود ؛ یعنی صورتی از نفس ناطقه در آن موجود نیست .