متن برنامه معرفت

هستی و راستی

کسی که گذشته ندارد، ایده ندارد

کسی که گذشته ندارد، آینده هم ندارد. کسی آینده دارد که گذشته دارد. ما فکر می کنیم که گذشته در قفای ماست، پشت سر ماست، اما اگر نیک بنگری گذشته در قفای ما نیست بلکه پیشاپیش ما حرکت می کند. گذشته است که راه آینده را روشن می کند. کسی که گذشته ندارد، ایده ندارد. کسی که گذشته ندارد، آرمان ندارد. توجه بفرمایید این واژه هایی که من به کار می برم، آرمان و ایده از خصایص انسان است. تنها انسان است که ایده دارد و آرمان دارد. حیوانات آرمان ندارند، غریزه دارند براساس غریزه کار می کنند. آرمان، آینده نگری ندارد. ایده هم ندارند. مساله دیگر، مساله هستی و راستی است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

کسی که گذشته ندارد، ایده و آرمان ندارد. پس شناختن گذشته بسیار مهم است و باید تلاش کرد و گذشته را شناخت. تاریخ را باید شناخت با آگاهی و گذشته شناسی. اگر انسان این مطالبی را که گفتم نشناسد، مشخص نیست که عالم او چه عالمی است. این روزها در دنیای غرب درخصوص عوالم دیگر صحبت می‌کنند که ممکن است در این دنیا، عالم‌های دیگری وجود داشته باشد. بحث آنها در مورد آخرت نبوده است. عالم کامل بدون انسان کامل نمی‌شود. عالم هر کسی براساس تفکر اوست. عالم وقتی عالم است که انسان عاقل و کامل داشته و همچنین گذشته و آینده هم داشته باشد. عالم وقتی درست می‌شود که گذشته و آینده‌اش را ما بدانیم. عالم فقط در آینده نیست. این مطلب را گفتم که فردوسی می‌خواهد گذشته ما را بشناسد.

شاهنامه کتاب زنده تاریخ؛ بدون شاهنامه، گذشته رنگی برای ایران نداشت

کتاب شاهنامه ترکیبی از اسطوره، حماسه، پهلوانی معنوی و تاریخ بوده که فردوسی در هم آمیخته و حماسه‌ای جاودانه ساخته است. برخی از ملت‌ها همچون ایران، حماسه دارند. اما هیچ ملتی حماسه‌ای بزرگ که فردوسی برای ما ساخته، شاید نداشته باشند. در حال حاضر ملت‌های اروپایی ادبیات ۲۰۰ سال پیش خود را به درستی متوجه نمی‌شوند. ولی کتاب فردوسی را که برای هزارسال پیش بوده به هر بچه‌ایی که بدهیم متوجه می‌شود، در واقع هر کسی که شاهنامه را بخواند متوجه شده، چون ما به زبان فردوسی صحبت می‌کنیم.

فرهنگ در زبان ظهور پیدا می‌کند، فردوسی از فرهنگ و از ملت ایران که از اقوام تشکیل شده صحبت می‌کند. منتها هر فرهنگی در زبان ظهور می‌کند. فرهنگ عمیق ایرانی ۱۴۰۰ سالش اسلام است. فردوسی با آن زبانی که فرهنگ این ملت کهن بوده در زبان فارسی متجلی شده است. حماسه آن بیان این فرهنگ عمیق راستین بوده که صدق، فتوت و انسانیت در آن هست. حمایت از یک فرهنگ، حمایت از نژاد نیست و نژاد پرستی یک امر نامعقول است، از نظر عقلی مردود بوده و اسلام نژادپرستی را محکوم کرده است. اگر چه با کمال تأسف با آن شدتی که اسلام شریف نژادپرستی را محکوم کرد، دو حکومت امویان و عباسیان براساس نژادپرستی بنا شدند.

بیان فردوسی، بیان انسانیت است، وقتی فردوسی از فرهنگ ایران صحبت می‌کند، در واقع او از فرهنگ انسانی سخن می‌گوید. در زمان خود فردوسی بعضی از جاهلان تصور می‌کردند که او نژادپرست است و برای او نماز میت نخواندند، آنها متوجه نبودند چون فردوسی نژادپرست نبود. فردوسی از انسانیت، عدل و داد فرهنگ انسانی، توحید و راستی سخن گفت؛ فردوسی اسلام را به درستی درک کرد.

به نام خداوند خورشید و ماه که        دل را به نامش خرد داد راه

«به نام خدا» یعنی «بسم‌الله الرحمن‌ الرحیم». کلمه «نام» مهم است و در گذشته نیز در مورد «اسم» یا «نام» صحبت کردیم. به نامش خرد را به دل راه داد یعنی خرد، این رمز را کشف می‌کند.

هستی و راستی

خداوند هستی و هم راستی        نخواهد زتو کژی و کاستی

خود خداوند هستی بوده و هستی را آفریده، تنها خدا، هستی و وجود است، خدا راستی هم هست. هستی و راستی یکی است؛ راستی همان هستی واقعی است، اما دو وجهی است. این‌ها هم دونام هستند، اسماالله همچون رحیم، رحمان، غفور، غفار، ودود، حکیم بوده این کلمه‌ها معنی‌شان مختلف است اما همه آن‌ها عین ذات هستند. آنجا که کجی رخ بدهد از راستی منحرف شدیم، کجی انحراف از هستی راستین است. راستین صفت هستی بوده، در واقع راستی عدل و داد است.

ستودن مر او را ندانم همی     از اندیشه جان و برفشانم همی

فردوسی در این بیت شعر می‌گوید: در جو عظمت لایتناهی حق ضعیف و حقیرم که هرچه من ستایش خدا را می‌کنم بازهم کم است. «ندانم» یعنی «نتوانستن» البته همان «ندانستن» است. کسی نمی‌تواند که نمی‌داند و کسی می‌تواند که می‌داند. هرچه من در اندیشه تلاش می‌کنم در کنار عظمت لایتناهی حق ناتوان هستم.

ازو گشت پیدا مکان و زمان    پی مور بر هستی او نشان

ما در مکان و زمان زندگی می‌کنیم، و ملموس‌تر، بدیهی‌تر و نزدیکتر از مکان و زمان به ما چیزی نیست. مکان چیست و ماهیت زمان چیست؟ ماجرایی بی‌انتها است. هر دو امتداد بوده، امتداد به معنای کشش است.

امتداد زمان و مکان ظلّ حق است. {الم تر الی ربک کیف مدالظلّ} مدّ ظلّ یعنی سایه حق، سایه حق تعالی در صورت زمان و مکان ظاهر می‌شود. اگر زمان را بعد چهارم بشماریم در واقع امتداد زمان و مکان در هم پیچیده می‌شوند، یک امتداد که دو شکل دارد. بعضی‌ ها می‌گویند که امتداد زمان درون و امتداد مکان برون است، ما وارد این مباحث نمی‌شویم زیرا مباحث بسیاری فلسفی ‌ای هستند. اگر بپذیریم که امتداد زمان را درون درک می‌کند و امتداد مکان را برون، باز هم به حکم ارتباطی که بین درون و برون هست آنها را نمی‌توان از هم جدا کرد. و زمان و مکان را نیز نمی‌توان از هم جدا کرد.

در عالم مادی زمان و مکان همین زمان و مکانی است که ما می‌شناسیم، حتی در عالم اخروی، باطن زمان دهر و سرمه و باطن مکان عرش و ملکوت است. آنجا هم یک امتداد معنویت است. در آیه‌ای از قرآن کریم اشاره شده که عرض و طول بهشت قابل اتصال نیست. آن هم یک امتداد بوده اما از نوع امتداد دیگری است. اگر در عالم آفرینش، انسان آفریده نمی‌شد، عالم بی‌معنی بود. کیف مد ظل نقش اولیاست، و فردوسی در اینجا زمان ومکان را مدظل می‌داند. بهشت سایه حق تعالی بوده بهشت عرض و طول نامتناهی دارد. و آن هم امتداد ظل حق است.

انسان کامل در زمین و آسمان نمی‌گنجد، معراج حضرت ختمی مرتبت معنی‌اش همین است. ما مشتاق بهشت هستیم اما بهشت، مشتاق انسان کامل است.

چو با موج هستی همسو فتاد          ازو زور رستم به بازو فتاد

این بیت شعر یعنی همسو شدن با هستی که با ابیات اول فردوسی ارتباط منطقی دارد. کسی با هستی همسو بوده که راستی دارد، هستی و راستی در یک افق هستند؛ وقتی که راستی با هستی همسو شد، پیروز است. اگر هم که شکست ظاهری بخورد، در آخر پیروز است و این منطق انسانیت است. وقتی راستی با هستی همراه شد آن نیروی الهی و واقعی است. اکثر شعرا و بزرگان ما به نوعی تحت تأثیر فردوسی بودند، متأسفانه ما قدری بیگانه شدیم و تنزل کردیم و به تاریخ و گذشته بی‌توجه شدیم، صدق و عدالت مظهر فرهنگ ایرانی- اسلامی است. فردوسی در واقع بیش از هر چیز اهل نظر بوده ولی او یک حکیم علمی- اخلاقی است. در واقع او توحید نظری را به توحید عملی گره زده است.

[vc_row][vc_column][product_category per_page=”8″ columns=”4″ orderby=”title” order=”DESC” category=”pdf-maarefat”][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column width=”2/3″][vc_single_image image=”12917″ img_size=”large” alignment=”center” onclick=”custom_link” img_link_target=”_blank” link=”https://philosophyar.net/buy-maarefat/” title=”خرید DVD به صورت پستی”][/vc_column][vc_column width=”1/3″][vc_empty_space height=”50px”][vc_btn title=”کانال تلگرام برنامه معرفت” style=”classic” color=”sky” align=”center” i_type=”entypo” i_icon_entypo=”entypo-icon entypo-icon-direction” button_block=”true” add_icon=”true” link=”url:http%3A%2F%2Ft.me%2Fmaarefat_dinani|||”][vc_empty_space height=”16px”][vc_custom_heading text=”برنامه معرفت را در ایمیل تان دریافت کنید” font_container=”tag:h5|text_align:center” use_theme_fonts=”yes”]

اوووپس! نمی توانیم فرم شما را بیابیم.

[/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][thim-courses title=”فایل های آموزشی از دکتر دینانی” limit=”3″ featured=”” order=”category” cat_id=”35″ layout=”grid” grid_columns=”3″ view_all_position=”bottom” view_all_courses=”مشاهده همه دوره ها”][/vc_column][/vc_row]

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
Secured By miniOrange