مقالات دکتر دینانی

نگاهی منتقدانه به فلسفه صدرالمتألهین

مقاله «نگاهی منتقدانه به فلسفه صدرالمتألهین» از مجموعه مقالات کتاب نیایش فیلسوف است.

کسانی که با فلسفه اسلامی و تاریخ آن آشنایی دارند به خوبی می دانند که در این جریان فکری، نشیب و فراز های فراوانی به چشم می خورد. اگر در مفهوم فلسفه اسلامی توسعه قائل شویم و دایره آن را از آنچه در آغاز به ذهن متبادر می شود گسترده تر بدانیم، به تحولات و نشیب و فرازهایی که در این باب رخ داده است بیشتر واقف خواهیم شد.

درست است که مورخان فلسفه معمولا یعقوب ابن اسحاق کندی را نخستین فیلسوف جهان اسلام معرفی می کنند، ولی تاسیس فلسفه اسلامی در یک نظام منسجم به وسیله ابونصر فارابی انجام پذیرفته است. البته با پیدایش شیخ الرئیس ابوعلی سینا، جریان فکر فلسفی به اوج شکوفایی رسید و ثمرات خود را در سطحی بسیار گسترده آشکار ساخت. پس از ابن‌سینا، صرف نظر از شیخ اشراق و حکمت اشراقی او، با دو مکتب فکری و فلسفی دیگر روبرو خواهیم شد که این دو را می‌توان تحت عنوان مکتب کلامی- فلسفی شیراز، مکتب کلامی- فلسفی اصفهان بررسی کرد.

درباره ویژگی این دو مکتب فکری و خصوصیات پیشروان این دو مدرسه در اینجا سخن نمی‌گوییم، همین اندازه یادآور می‌شویم که صدرالمتألهین شیرازی نه تنها شاخص‌ترین فرد در مکتب فلسفی اصفهان است بلکه یکی از بزرگترین فلاسفه اسلامی در همه ادوار تاریخ نیز به شمار می‌آید. این فیلسوف بزرگ که با تمامی جریان‌های فکری در جهان اسلام آشنایی کامل داشته به تاسیس یک نظام فلسفی پرداخت که پیش از آن بی‌سابقه بود و بسیاری از مشکلات نیز در آن به راه حل خود نزدیک می‌شد. درباره فلسفه صدرالمتألهین که با عنوان «حکمت متعالیه» شناخته می‌شود، سخن بسیار گفته شده است. در طول مدت حدود چهارصد سال که از زمان زندگی این فیلسوف الهی سپری شده، افکارش همواره مورد توجه بوده و کتاب‌های او به ویژه در حوزه‌های علمی ایران تدریس شده است.

در طول چند قرن پس از ملاصدرا، کسانی مانند شیخ احمد احسائی، میرزا ابوالحسن جلوه و علامه ملاصالح مازندرانی و امثال آنان به نقد برخی از نظریات این فیلسوف بزرگ پرداختند و آثار آنان نیز منتشر شده، ولی همانگونه که گفته شد، این گونه انتقادها جامع و منظم نبود و تنها به برخی مواضع محدود می شد. طرفداران تندرو و سرسخت ملاصدرا از وارد شدن نقد بر سخن این فیلسوف بزرگ خرسند نیستند و از نقادان او نیز اظهار انزجار می کنند.

ولی حقیقت این است که واقعیات تاریخی فلسفه و مکتب های فکری اندیشمندان بزرگ اگر مورد تفسیر واقع نشود، فاقد معنی خواهد شد. فرآیند تفسیر اندیشه های بلند و متعالی نیز هیچ گاه به پایان نمی رسد. تصویر سقراط در نظر نویسندگان و اندیشمندان مختلف متفاوت است. تصویر سقراط در نظر افلاطون غیر از تصویری است که فیلسوفان رواقی و اندیشمندان عارف مسلک از او ترسیم کرده‌­اند.

برچسب‌ها

۴ دیدگاه

  1. ای که رازهمه رانهان می کنی چگونه نهان سازم رازی که برمن وا می کنی ؟
    ایکه کلیدی وهرقفل بازمی کنی نمی دانم چرا با من عشق بازی می کنی
    داغ دردم به نظری درمان کرده ای چگونه درمان نمایم نظری که پر زدرد کرده ای ؟
    بیا که امان دادنت مرا خسته کرد افسرده ای برد و افسرده گی تازه کرد
    بیا بار دگر روزنه ای سوی خودبازکن نگاهم بشور وتار من ساز کن

  2. حیف است که رسانه اصطلاحا ملی از استاد و سخنانشان فقط برای مخاطبانی خاص استفاده می کند . برای هر مخاطب در هر رده سنی و با هر سطح معلومات و سواد خصوصا کودکان و نوجوانان و جوانان باید از فلسفه و حکمت و سخنان استاد دینانی بقدر نیاز و مطابق توان ذهنی و ذوقشان و در قالب های مختلف نمایشی و هنری برنامه ساخت وارائه داد .

  3. با سلام
    میخواستم بدونم که نظر استاد درباره نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی چی هست؟
    اگه میشه در صورت اطلاع اشکالات ایشون رو دقیقا بگید چون اجمالا میدونم که ایشون اشکالهایی دارن و حرفهای ایشون برام مهم هست
    با تشکر از شما

  4. سلام / دکتر دینانی از مشاهیر عصر حاضرایران هستند ولی قطعا این سوالی که از ملا صدرا میکنند که ایشان از قرآن یا تفسیر قرآن بر اساس دید ایشان صورت گرفته قطعا در مورد ایشان نیز صادق است آقای دینانی شما زمان را درست تفسیر نمی کنید برای همین در تشریح عالم واقع هم متاسفانه بر این اساس راه درست نمی روید شما زمان را ضعیف نامیدید در برنامه ۲۰ شهریور در حالی که زمان همان نیرویی است که کوانتوم ونسبیت وحتی نظریات ریسمانی از پیدایی آن قاصرند ودر قرآن واحادیث آنرا خدا میدانند ازجمله حسین ابن علی , که می فرماید به این مضمون : زمان را نفرین نکنید همان حق است در هر حال تحولاتی در علم وفلسفه در راه است و دوست دارم این طوفان زحمات شما را نبرد در هر صورت شما گردن همه ما حق داری ومحترمید ودوست داشتنی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
Secured By miniOrange