یادداشت‌های دکتر دینانی

معنای اهدنا الصراط المستقیم

انسان الهی می گوید اهدنا الصراط المستقیم ؛ که او هم سالک است و هم مسلک و هم مقصود. «سالک» یعنی راهرو و «سلوک» یعنی راه. سالک بدون راه نیست. سالک یعنی رونده، و رونده حتماً راه دارد. در نتیجه، این راه به مقصودی می رسد. انسان هم سالک است، هم مسلک است و هم مقصود به عبارت دیگر: انسان رونده است، راه هم هست و سرانجام به خود می رسد. به خود رسیدن انسان به این معنا نیست که فرعون می شود، بلکه درمی یابد که خود نیست. امیدوارم کسانی که این مطالب را میخوانند متوجه آنچه می گویم، بشوند.

انسان راه رونده است و در عین حال، خودش راه است و خودش مقصد هم است. مقصد بودن انسان به این معنی نیست که راه می رود و به خودش می رسد، بلکه به خودی می رسد که میداند این خود، خودی قلابی است و جز خودی حق تعالی، خودی دیگر نیست و متوجه می شود که این راه راست است. پس «اهدنا الصراط المستقیم»؛ یعنی راه راست و آن راه «انسان» است، اما نه هر انسانی، بلکه انسان آگاه و انسان عاقل.

«اهدنا الصراط المستقیم»، معنایش این است که خدایا خودم را به خودم بنما؛ خودم را به خودم بشناسان. از پروردگار طلب می کنیم که ما را به خودمان بشناساند. اگر من خودم را به خود شناختم، آن وقت خدا را هم می شناسم.

با این تفسیر «انعمت علیهم» ناظر به کسانی خواهد بود که به نعمت آگاهی به خود رسیده اند و راه خودشان را پیدا کرده اند. انعام خدا به سالک می فهماند که خودش راه است. همچنین می فهماند که خودش مقصد است و حق، مقصد است. «غیر المغضوب علیه» یعنی نه راه کسانی که مغضوب واقع شده اند. این قبیل انسانها به دلیل مغضوب شدن، نمیفهمند که راهند. آنها فکر می کنند که راه بیرون از انسان است. به همین جهت، در جایی خودشان را به حرکت های سطحی و سخیف مشغول می کنند.

«الضالین» هم کسانی هستند که دائم این طرف آن طرف می روند و برمیگردند. یک گمراه وقتی راهی را میرود و میبیند که غلط است، برمیگردد ولی دوباره همان راه غلط را از طرفی دیگر میرود و تکرار می کند. مورچه چه حالتی دارد؟ مورچه ها راه می روند، اما کج و کوله. مستقیم نمی روند. مرتب می روند و برمیگردند و هیچ یک از رفت و آمدهایشان مستقیم نیست و به اصطلاح «چپ و چهار» است.

 ندیده ام مورچه ای مستقیم راه برود، مگر اینکه لانه اش را بشناسد که در این صورت به سمت آن مستقیم میرود. گاهی هم آنقدر پرت می روند که سر از کله آدمها در می آورند! کم نیستند آدمهایی که مثل مورچه راه می روند و به بن بست می رسند؛ ولی همچنان ادامه می دهند. شک نیست که اینها «ضالین» اند. راه را در بیرون می یابند در حالی که راه در درون است، نه در بیرون.

ما راهیم و بس! اگر از درون خود نرویم، از شرق برویم یا غرب، به کره ماه برویم یا مریخ، معلوم نیست به مقصد دست پیدا کنیم. آیا کرات برای زندگی شما بهتر از زمین است؟ هیچ دلیلی برای این موضوع نداریم. بلکه دلیل داریم که بهتر نیستند. مقصود این است که راه بلد بودن، جغرافی دان بودن، خلبان بودن و راننده بودن دلیل بر بلد بودن راه نیست. راههای بیرون سطحی است و به بن بست می رسد. دوباره باید بر گردیم یا دور بزنیم و برمی گردیم.

راه درست که صراط مستقیم است، خود حقیقت انسان است. انسان باید در آن حقیقت خودش راه برود و نفسانیات و شهواتش را دور بریزد؛ چرا که با وجود نفس و شهوت الی غیرالنهایه آدمها راهند، چرا انحراف روی می دهد؟ دلیل این موضوع به نفسانیات و هویها و هوسهای انسان برمیگردد. اصل موضوع این است که انسانها نمیدانند راهند و این ندانستن از هر نادانی بدتر است.

انسان هم نمیداند راه است، هم گرفتار وزش نفسانیات می شود و مرتب چپ و راست میرود. پس وقتی می گوییم: «اهدنا الصراط المستقیم»، معنایش این است که خدایا خودم را به خودم بنما؛ خودم را به خودم بشناسان. از پروردگار طلب می کنیم که ما را به خودمان بشناساند. اگر من خودم را به خود شناختم، آن وقت خدا را هم می شناسم.

این همان مضمونی است که در حدیث شریف: «من عرف نفسه فقد عرف ربه» وارد شده و قابل تشکیک نیست. جمله ای عمیق تر از این پیدا نمی کنید. از خدا می خواهیم که خودمان را به خودمان بنماید و آنگاه که خودمان به خودمان نمایانده شدیم، خدا بر ما نمایان می شود غفلت از خود سهمناک است. اگر کسی تمام عالم و ذرات و سلول های بدن و اتم های جهان را بشناسد ولی خود را نشناسد، حیوانی بیش نخواهد بود.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
Secured By miniOrange